อาณาเขตแห่งชีวิต ‘ห้วยขาแข้ง’ แจ้งปิดพื้นที่ ‘หอนกยูง’ เพื่อให้ ‘ลูกเสือโคร่ง’ ได้ลืมตา

ปลายเดือนมกราคม แฟนเพจ Thailand Tiger Project DNP รายงานความเคลื่อนไหวที่ทำให้คนทำงานอนุรักษ์ยิ้มได้อีกครั้ง เมื่อ ‘สอนสา’ เสือโคร่งเพศเมียได้คลอดลูกแล้วในผืนป่าห้วยขาแข้ง ส่งสัญญาณพฤติกรรมหยุดนิ่งอยู่ในจุดเดิมหลายชั่วโมง และเคลื่อนไหวในระยะกระจุกตัวผิดปกติ

สัญญาณนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กๆ ในโลกของการติดตามเสือโคร่งด้วยงานวิจัย การที่เสือเพศเมียเลือกพื้นที่หนึ่งเป็นเวลานาน มักหมายถึงการตั้งท้องหรือการเลี้ยงลูกอ่อน และอาจเป็นช่วงเวลาที่ ‘เปราะบาง’ ที่สุด ในวงจรชีวิตผู้ล่าสูงสุดในห่วงโซ่นิเวศป่าไทย

ต่อมา เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งได้ออกประกาศปิดการเข้าศึกษาธรรมชาติและท่องเที่ยวบริเวณหอดูสัตว์หอนกยูงหรือจุดสกัดโป่งช้างเผือกอย่างเป็นทางการ ลงวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2569 เพื่อไม่ให้มีกิจกรรมรบกวนแม่เสือที่กำลีงดูแลลูกอ่อน

โดยระบุชัดว่า ลูกเสือมีอายุต่ำกว่า 1 เดือน และเป็นช่วงที่ต้องการความสงบสูงสุด การรบกวนอาจส่งผลให้แม่เสือเครียด เปลี่ยนพฤติกรรม หรือถึงขั้นทิ้งลูกได้

รายละเอียดระบุว่า “ขอความร่วมมือผู้ที่เข้ามาศึกษาธรรมชาติไม่จอดและไม่ลงยานพาหนะ ตั้งแต่บริเวณกิโลเมตรที่ 5 ถึงกิโลเมตรที่ 12 ตามเส้นทางจากหน่วยพิทักษ์ป่าทุ่งแฝกถึงสำนักเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ซึ่งเป็นพื้นที่อาศัยของเสือโคร่งครอบครัวดังกล่าว เพื่อลดการรบกวนการกินของเสือโคร่ง”

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง คือหนึ่งในผืนป่าอนุรักษ์ที่สำคัญที่สุดของไทย และเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มป่าตะวันตก ซึ่งเชื่อมโยงกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติเมื่อปี พ.ศ. 2534

นอกจากอาณาเขตที่กว้างใหญ่แล้ว ป่าห้วยขาแข้งยังเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยหลักของเสือโคร่งในประเทศไทย ถูกยอมรับว่าเป็นภูมิทัศน์ที่มีความหวังมากที่สุดแห่งหนึ่งของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในการฟื้นฟูประชากรเสือโคร่ง สัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์

โดยสถานะ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าไม่ใช่แค่พื้นที่ห้ามล่าสัตว์ แต่คือกลไกทางกฎหมายและการบริหารจัดการที่เข้มงวดที่สุดรูปแบบหนึ่งในการคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติของประเทศ 

กิจกรรมเพื่อการอนุรักษ์ ประกอบไปด้วย งานลาดตระเวน การปราบปรามการลักลอบล่าสัตว์ และติดตามสัตว์ป่าด้วยงานวิจัยมายาวนานหลายปี ตลอดจนมีการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น กล้องดักถ่ายภาพและปลอกคอวิทยุมาใช้เป็นเครื่องมือ จนเกิดฐานข้อมูลที่สำคัญ เป็นองค์ความรู้พื้นฐานสำหรับบริหารจัดการและดูแลพื้นที่ป่า

และทำให้การตัดสินใจ ‘ปิดพื้นที่’ เพื่อคุ้มครองแม่เสือและลูกอ่อนเกิดขึ้นอย่างทันท่วงที

เสือโคร่ง โดยเฉพาะชนิดย่อยอินโดจีน เป็นสัตว์ที่มี ‘อาณาเขต’ ชัดเจน เสือเพศเมียหนึ่งตัวอาจครอบครองพื้นที่หลายสิบตารางกิโลเมตร ขณะที่เพศผู้มีอาณาเขตกว้างกว่านั้นและอาจทับซ้อนกับเพศเมียหลายตัว

ในกรณีของสอนสา ก่อนหน้านี้มีรายงานว่ามีเสือหนุ่มน้อยชื่อ ‘พงษ์สิทธิ์’ และเสือหนุ่มใหญ่อีกตัวชื่อ ‘ก้านเหลือง’ เข้ามาวนเวียนในพื้นที่เดียวกัน แฟนเพจ Thailand Tiger Project DNP รายงานเรื่องราวว่า “การผสมพันธุ์ครั้งนั้นไม่ประสบผลสำเร็จเนื่องจากสอนสาไม่ตั้งท้อง” แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่า อาณาเขตของเสือไม่ใช่พื้นที่ว่าง หากแต่ยังเป็นพื้นที่แห่งการสืบพันธุ์ การแข่งขัน และการรักษาความอยู่รอดของเผ่าพันธุ์

ในช่วงเลี้ยงลูกอ่อน แม่เสือจะเลือกโพรงหรือพื้นที่กำบังที่ปลอดภัยสูงสุด และจะลดการเคลื่อนไหวให้น้อยที่สุดเพื่อลดความเสี่ยง การที่ข้อมูลการเคลื่อนที่ของสอนสากระจุกตัวในจุดเดิมหลายชั่วโมงจึงเป็นสัญญาณสำคัญทางนิเวศวิทยา

เสียงเครื่องยนต์ การปรากฏตัวของนักท่องเที่ยว หรือแม้แต่การเข้าใกล้เพื่อถ่ายภาพ อาจดูเป็นเรื่องเล็กในมุมมนุษย์ (อย่างการถ่ายภาพช้างในพื้นที่บางแห่ง) แต่สำหรับสัตว์ผู้ล่าที่ต้องปกป้องลูกอ่อน มันคือความเสี่ยงโดยตรง

ขณะที่ในอีกด้านหนึ่งการท่องเที่ยวในพื้นที่อนุรักษ์มีคุณูปการมหาศาล ทั้งในแง่สร้างความตระหนักรู้ และเกิดเงินรายได้สนับสนุนการดูแลผืนป่า แต่ในเวลาเดียวกันมันก็แลกกับความเสี่ยงหลายประการ

และมีตัวอย่างชัดในพื้นที่อนุรักษ์ทางทะเล ที่ชายหาดบางแห่งต้องปิดทำการชั่วคราวเพื่อให้ธรรมชาติได้ฟื้นตัว รอวันความงามและสมดุลกลับคืนมาใหม่

กรณีพื้นที่อนุรักษ์บนบกก็ไม่ต่างกัน สัตว์ป่าหลายชนิดโดยเฉพาะผู้ล่าลำดับสูง มีระดับความไวต่อสิ่งรบกวนสูง ความเครียดสะสมอาจส่งผลต่อฮอร์โมน การให้นมลูก ความสำเร็จในการล่า และอัตราการรอดของลูกอ่อน งานวิจัยจำนวนมากทั่วโลกชี้ว่าการรบกวนในช่วงผสมพันธุ์หรือเลี้ยงลูกสามารถลดความสำเร็จในการสืบพันธุ์ได้อย่างมีนัยสำคัญ

การตัดสินใจปิดพื้นที่ชั่วคราวของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จึงไม่ใช่การกันคนออกจากธรรมชาติ แต่เป็นการเปิดโอกาสให้ธรรมชาติทำงานของตัวเองอย่างเต็มที่

ในช่วงเวลาที่ประชากรเสือโคร่งในประเทศไทยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สิ่งสำคัญคือต้องตระหนักไปพร้อมกันว่า ตัวเลขที่เพิ่มขึ้นไม่ได้แปลว่าภารกิจสำเร็จลุล่วงจนสามารถตอกบัตรเลิกงานไปฉลองได้ทันใด การจัดการต่างๆ ยังคงต้องมีอย่างต่อเนื่อง 

เพราะหากวันใดห่วงโซ่ถูกรบกวนจนสะดุด เสือโคร่งคือชนิดพันธุ์แรกๆ ที่จะได้รับผลกระทบ

ในโลกที่การเข้าถึงธรรมชาติกลายเป็นคอนเทนต์ การรู้จักถอยหนึ่งก้าวอาจเป็นการก้าวสำคัญที่สุด 

สำหรับแม่เสือ ความสงบไม่ใช่ความว่างเปล่า หากคือเงื่อนไขของชีวิตใหม่ และทุกครั้งที่มีลูกเสือเกิดขึ้นในป่า นั่นหมายถึงระบบนิเวศทั้งผืนยังคงหายใจ

อ้างอิง

• ประกาศ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ขอปิดการเข้าศึกษาธรรมชาติและท่องเที่ยวบริเวณหอนกยูง
• สอนสา เสือสาวแรกรุ่นลูกแม่อภิญญาครอกแรก ได้ปักหลักอาศัยอยู่ข้างพื้นที่เดิมของแม่