เขื่อนไสน้อย ที่เราไม่ยอมให้เกิดขึ้น

ที่แห่งนี้คือ ‘บ้าน’ ของสิ่งมีชีวิตนับไม่ถ้วน “เป็นแหล่งต้นน้ำ เป็นที่หลบภัย”

และเป็นห้องเรียนธรรมชาติที่ยังคงหายใจอยู่ทุกวัน

การเดินทางครั้งนี้ เป็นการเข้าไปเก็บข้อมูลและทำความรู้จักกับความหลากหลายทางชีวภาพ ในพื้นที่ที่จะถูกสร้างเป็น ‘เขื่อนไสน้อย’ (1 ใน 10 เขื่อนที่กำลังจะสร้างในพื้นที่มรดกโลกเขาใหญ่)

“เพื่อบันทึกว่าที่นี่อุดมสมบูรณ์มากแค่ไหน ก่อนที่อะไรจะเปลี่ยนไปตลอดกาล”

1 – การเข้าไปในพื้นที่ที่คนส่วนใหญ่ไม่เคยเห็น

เช้าวันแรกหลังจากแบ่งเสบียง ณ จุดเริ่มต้นก่อนเดินเท้าเข้าป่า เดินไปตามทางที่ไร้ป้ายบอกทาง

ไร้ซึ่งเสียงรถ เสียงเมือง มีก็แต่เสียงนก เสียงฝีเท้าและเสียงหอบเหนื่อยจากเหล่านักสำรวจ

ผมทนรอไม่ไหว ที่จะได้พาร่างกายลงแช่น้ำเย็นๆ หลังจากที่ต้องรับไออุ่นจากแสงแดดตลอดทาง

ทุกก้าวที่เดินเข้าไปลึกขึ้น ยิ่งทำให้รู้ว่า ที่นี่ไม่ได้ว่างเปล่า อย่างที่บางคนอาจเข้าใจ

2 – ไม่ได้พบแค่ต้นไม้ใหญ่ แต่เห็นระบบนิเวศ

การสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพ ไม่ใช่เพียงแค่การตามหา “สัตว์หรือพืชที่หายาก” แต่มันคือการมองหาสิ่งที่ ธรรมดาๆ ที่มีจุดเชื่อมโยงกัน และทำความเข้าใจถึงการดำรงค์ชีวิตอยู่ของสังคมที่ไร้ซึ่งมนุษย์ในพื้นที่แห่งนี้

3 – เล็กบ้าง ใหญ่บ้าง ล้วนมีคุณค่าทั้งหมด

ตลอดเส้นทางการสำรวจ เราพบร่องรอย พบสิ่งมีชีวิตหลายระดับ เราไม่มองข้ามสิ่งเหล่านี้ ถึงแม้มันจะมีขนาดตัวที่เล็กจิ๋ว บางชนิดเป็น “ตัวบ่งบอกถึงคุณภาพน้ำ” บางชนิดเป็น “ผู้กระจายเมล็ดพันธุ์” บางชนิดเป็น “ผู้ล่า” ที่คอยช่วยรักษาสมดุลของห่วงโซ่อาหาร และทั้งหมดนี้คือระบบที่เชื่อมโยงกันแบบเลี่ยงไม่ได้

4 – สายน้ำที่มีชีวิต คือสายน้ำที่ไหลได้อย่างอิสระ

หลายพื้นที่ในป่า ป่าริมน้ำ (Riparian Forest) ถูกมองว่า “เหมาะสมสำหรับการสร้างเขื่อน” ทั้งๆ ที่มันก็กำลังทำหน้าที่อันยิ่งใหญ่ของมันให้กับระบบนิเวศอยู่แล้ว ลำห้วยสายเล็กๆ ที่เราเดินข้ามอาจจะเป็นต้นทางของน้ำที่หล่อเลี้ยงป่าผืนใหญ่ทั้งผืน เป็นแหล่งอาหาร เป็นพื้นที่อาศัยของสัตว์นานาชนิด

5 – หากเขื่อนเกิด สิ่งที่หายไปอาจไม่ใช่แค่ต้นไม้

เมื่อพูดถึงโครงการอ่างเก็บน้ำ หลายคนมักจะนึกถึงประโยชน์ทาง “ด้านน้ำหรือพลังงาน”

แต่สิ่งสำคัญคือ การที่เราต้องมองให้ครบทุกด้าน โดยเฉพาะเรื่อง “ต้นทุนที่เราต้องเสียไป”

หากผืนป่าแห่งนี้ถูกเปลี่ยนเป็นอ่างเก็บน้ำ สิ่งที่กล่าวไปข้างต้น ก็จะหายไปหมด นั่นหมายถึง

พื้นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าจะลดลง เส้นทางหาอาหาร/เส้นทางอพยพถูกตัดขาด ระบบนิเวศริมน้ำที่จะเปลี่ยนแปลงไปอย่างถาวร และความหลากหลายที่ถูกสะสมมานาน ก็จะอันตรธานหายไป “โดยไม่อาจฟื้นกลับมาได้เหมือนเดิม”

6 – เราอยากให้ทุกคนได้เห็น ความสำคัญของป่าผืนนี้

การลงพื้นที่ครั้งนี้ไม่ใช่เพียงแค่การเก็บข้อมูล แต่มันคือบันทึกเพื่อตอกย้ำว่าป่าผืนนี้มีคุณค่ามากกว่าอ่างคอนกรีต

มันมีชีวิต มันมีหน้าที่ และมีความหมายต่ออนาคตของพวกเรา

“เราจะเลือกเก็บน้ำไว้ในอ่างคอนกรีต หรือเลือกเก็บระบบนิเวศที่มีชีวิตให้คงอยู่ตลอดไป ?”