คนกับธรรมชาติ ต้องอยู่ร่วมจึงอยู่รอด

ปาฐกถาเนื่องในวาระครบรอบ20ปีการจากไปของสืบ นาคะเสถียร โดย ดร.เสกสรรค์ ประเสริฐกุล จัดโดยมูลนิธิสืบนาคะเสถียร วันที่ 1 กันยายน 2553 ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

ท่านอดีตนายกรัฐมนตรีอานันท์ ปันยารชุน ท่านประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียรและท่านผู้มีเกียรติทั้งหลาย

วันนี้เรามาพบกันเพื่อแสดงความคารวะต่อมิตรผู้ยิ่งใหญ่คนหนึ่ง ซึ่งจากไปเมื่อ20ปีก่อน ท่านเป็นบุคคลสำคัญที่อุทิศชีวิตให้กับการพิทักษ์สัตว์ป่าและผืนป่าในประเทศไทย ตลอดจนเป็นผู้จุดประกายที่เรืองโรจน์โชติช่วงที่สุดให้กับขบวนอนุรักษ์ธรรมชาติในประเทศของเรา

ปัจจุบันชื่อของท่านยังคงสถิตสถาพรอยู่ในนามของมูลนิธิสืบนาคะเสถียร       

ภายใต้โครงการจัดการพื้นที่คุ้มครองอย่างมีส่วนร่วม ในผืนป่าตะวันตก จังหวัดที่มีพื้นที่อนุรักษ์มากเป็นอันดับหนึ่งคือ จังหวัดกาญจนบุรี  แบ่งเป็น 2 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า คือ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ ส่วนอุทยานแห่งชาติประกอบด้วย อุทยานแห่งชาติไทรโยค อุทยานแห่งชาติเอราวัณ  อุทยานแห่งชาติเขื่อนเขาแหลม และอุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์  

ดังนั้น พื้นที่ทำงานส่วนใหญ่ในจังหวัดกาญจนบุรี จึงเป็นชุมชนที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์

อุดม กลับสว่าง เจ้าหน้าที่ภาคสนามมูลนิธิสืบนาคะเสถียร ประจำจังหวัดกาญจนบุรี กล่าวว่า พื้นที่ทำงานในจังหวัดกาญจนบุรี ส่วนใหญ่เป็นชุมชนที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์  มีเป็นบางส่วนที่เป็นชุมชนที่เป็นพื้นที่กันออกจากการประกาศเป็นพื้นที่อนุรักษ์  ซึ่งแผนการทำงานในปีนี้ จะเน้นไปที่ตัวแบบการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครอง ในทุกพื้นที่

“ผมว่าประเทศไทยถ้าสามารถเก็บป่าธรรมชาติเอาไว้ได้ประมาณร้อยละ 20 แล้วเราใช้อย่างถูกต้อง หมายถึง เก็บเอาไว้เพื่อให้มันอำนวยประโยชน์ในแง่ของการควบคุมสภาวะแวดล้อมอะไรต่างๆ เป็นแหล่งผลิตของธาตุอาหารหรือความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่ลุ่มน้ำตอนล่าง ถ้าเราใช้ป่าทั้งหมดที่เป็นแหล่งกำเนิดความอุดมสมบูรณ์ไปแล้ว เราจะไปหาความอุดมสมบูรณ์ได้ที่ไหน” ส่วนหนึ่งของคำสัมภาษณ์ของสืบ นาคะเสถียร ให้กับนิตยสารสารคดี ก่อนที่จะยิงตัวตายเพียงไม่นาน แสดงเจตนาของสืบอย่างชัดเจนว่าเขาต้องการให้เราเก็บพื้นที่ป่าที่อุดมสมบูรณ์ ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารต่างๆ ของประเทศเอาไว้ให้ได้ร้อยละ 20 ของพื้นที่ประเทศ แม้ในปัจจุบันจะมีข้อมูลว่าประเทศไทยมีพื้นที่ป่าปกคลุมอยู่ประมาณร้อยละ 30 ของพื้นที่ประเทศ แต่หากพิจารณาพื้นที่ป่าอนุรักษ์ เช่น อุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า หรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่าทั้งที่ประกาศแล้วและเตรียมประกาศทั้งหมดมีพื้นที่ประมาณร้อยละ 18 เพียงเท่านั้น

นี่คือเรื่องจริงของโลกที่หมกมุ่นกับสิ่งของ มันคือเรื่องของระบบที่กำลังวิกฤต เรากำลังทำลายโลก เรากำลังทำลายกันเอง และเราก็ไม่ได้มีความสุขเลยด้วยซ้ำ แต่ข่าวดีก็คือ เมื่อเราเริ่มเข้าใจระบบนี้ เราก็มองเห็นพื้นที่มากมายที่จะยื่นมือเข้ามาเพื่อแปลงปัญหาเหล่านี้ให้เป็นทางออก

ข้อความข้างต้นเป็นบทเปิดของสารคดีการ์ตูน ตอนหนึ่งจากหลายๆ ตอนของ The Story of Stuff ที่สร้างขึ้นโดย แอนนี่ เลนนาร์ด (Annie Leonard) นักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อมชาวอเมริกัน

ก่อนหน้านี้ไม่นานเธอปรากฏตัวที่ประเทศไทย พร้อมทั้งบอกเล่าเรื่องราวปัญหาของการใช้สิ่งของในชีวิตประจำวันที่เธอพบเจอในบ้านเกิดให้เราฟัง