1 กันยายน 2569 รำลึก 36 สืบ นาคะเสถียร

36 ปี เป็นเวลานานพอสำหรับการเปลี่ยนแปลงหลายสิ่งหลายอย่าง ทั้งเรื่องผืนป่า สถานการณ์สัตว์ป่า วิธีการทำงาน รวมถึงคนที่เข้ามาทำงานอนุรักษ์

ในเรื่องราวที่สืบทอดเจตนา งานที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผืนป่าตะวันตกยังเดินหน้า ทั้งในงานระดับพื้นที่และในแง่นโยบาย เพื่อให้การอนุรักษ์ยังเดินหน้าต่อ โดยเฉพาะกับผืนผืนป่า ‘มรดกโลก’ ทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง และพื้นที่ป่ากันชนรอบๆ

ขณะเดียวกัน เมื่อสัตว์ป่าเคลื่อนที่ออกจากพื้นที่อนุรักษ์ คนกับสัตว์ป่าต้องใช้พื้นที่ใกล้กันมากขึ้น ชุมชนรอบป่าต้องรับมือกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น การทำงานจึงต้องครอบคลุมทั้งพื้นที่เชื่อมต่อของสัตว์ป่า การติดตามการเคลื่อนที่ของสัตว์ และการหาวิธีจัดการปัญหาที่เกิดขึ้น โดยชักชวนคนที่อยู่รอบป่าต้องเข้ามามีส่วนร่วม

ในมิติชุมชน ยังมีงานเรื่องการจัดการทรัพยากร ตั้งแต่การสำรวจทรัพยากรในป่าชุมชน การพัฒนาเครื่องมือสำหรับการลาดตระเวน การทำแนวกันไฟ ไปจนถึงการฟื้นฟูป่าและติดตามการดูแลพื้นที่ร่วมกับชุมชน เพื่อให้เกิดการรักษาฐานทรัพยากรที่สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืน

ส่วนในเรื่องราวด้านที่มองไม่เห็นจากในผืนป่า อย่างงานด้านกฎหมาย นโยบายของรัฐ หรือโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ ที่สามารถเปลี่ยนแปลงพื้นที่ได้เพียงจรดปลายปากกาจรด ยังมีงานติดตามกฎหมายและนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม การติดตามโครงการที่อาจส่งผลกระทบต่อป่าและสัตว์ป่า รวมถึงการนำข้อมูลเหล่านี้ออกมาสื่อสารให้สังคมรับรู้

บางเรื่องต้องลงพื้นที่ บางเรื่องต้องนั่งอ่านเอกสารหนาเป็นพันหน้า บางเรื่องต้องเข้าไปอยู่ในกระบวนการรับฟังความคิดเห็นหรือกระบวนการทางกฎหมาย ขยับรูปแบบการทำงานเปลี่ยนไปตามปัญหาที่เจอ แต่เป้าหมายยังอยู่ที่เดิม คือทำให้การตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรธรรมชาติได้รับการตรวจสอบและมีข้อมูลมากพอ

เช่นเดียวกับ ภารกิจที่ดั้งเดิมอย่างเรื่องเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่า ก็ยังยกระดับความสำคัญโดยมิเสื่อมคลาย และทำต่อเนื่อง ทั้งการช่วยเหลือผู้ที่ได้รับบาดเจ็บหรือเสียชีวิต การสนับสนุนทุนการศึกษาให้บุตรธิดา การจัดหาอุปกรณ์ที่จำเป็น รวมถึงการลงพื้นที่เยี่ยมหน่วยพิทักษ์ป่าและรับฟังปัญหาจากคนทำงานโดยตรง

นอกจากเรื่องที่กล่าวมาแล้ว จะเห็นว่าหลายปีที่ผ่านมา สาธาณชนได้เข้ามามีส่วนร่วมกับเรื่องการอนุรักษ์มากขึ้น จากเดิมที่เรื่องราวของผืนป่าสัตว์ป่าถูกมองเป็นหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ป่าไม้หรือนักอนุรักษ์ วันนี้มีทั้งชุมชน นักศึกษา เยาวชน นักวิชาการ สื่อมวลชน และคนทั่วไปเข้ามาเกี่ยวข้องมากขึ้น มีการทำงานผ่านเครือข่ายต่างๆ ทั้งเครือข่ายมรดกโลก เครือข่ายเฝ้าระวังสัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ครอบครัวห้วยขาแข้ง และเครือข่ายนักศึกษา รวมถึงการสื่อสารเรื่องผืนป่า สัตว์ป่าออกไปสู่คนที่อาจไม่เคยมีโอกาสเดินทางไปยังพื้นที่อนุรักษ์

36 ปีที่ผ่านมา งานอนุรักษ์ได้เกิดการขยายต่อยอด และปรับตัวไปตามปัญหาที่เปลี่ยนไป

1 กันยายนของทุกปี คือวันรำลึกสืบ นาคะเสถียร และเป็นอีกวันที่ชวนให้ทบทวนว่า งานที่สืบเคยทำไว้ยังมีอีกหลายเรื่องที่ทำต่อ เพื่อปกป้องผืนป่า สัตว์ป่า เพื่อความยั่งยืนของทุกชีวิต