บุญป่ามอตาจ่อย เมื่อการทำบุญคือการดูแลผืนป่า

กลางเดือนมีนาคม 2569 พี่น้องจากหมู่บ้านอีมาดมีทรายและชุมชนใกล้เคียงในตำบลแก่นมะกรูด จังหวัดอุทัยธานี กลับมารวมตัวกันอีกครั้งที่ป่ามอตาจ่อย พื้นที่ป่าต้นน้ำสำคัญของชุมชน เพื่อทำกิจกรรมที่ทำต่อเนื่องกันมาหลายปี การทำแนวกันไฟและงาน ‘บุญป่า’

ช่วงกลางวัน ผู้คนช่วยกันจัดเตรียมพื้นที่ ขนข้าวของจากบ้าน ใครมีอะไรติดมือมาก็ช่วยกันประกอบเป็นงานใหญ่เล็กของชุมชน ทั้งเตรียมอาหาร ทำเทียนจากขี้ผึ้งป่า จัดแสงไฟ และจัดพื้นที่สำหรับพิธีกรรม ทุกอย่างดำเนินไปอย่างเรียบง่ายเหมือนการต่อจิ๊กซอว์จากแรงศรัทธาของผู้คนในหมู่บ้าน

เมื่อค่ำลง พิธีกรรมตามความเชื่อของชาวกะเหรี่ยงโผล่วเริ่มต้นขึ้น นำโดยผู้นำทางจิตวิญญาณของชุมชน มีการก่อเจดีย์ทราย ไหว้ดินไหว้น้ำ และกล่าวคำขอพรต่อผืนป่าและลำห้วย เพื่อให้ชุมชนและธรรมชาติอยู่ร่วมกันอย่างร่มเย็น ก่อนที่เช้าวันต่อมาจะเป็นพิธีทางพุทธศาสนา ตักบาตร ฟังพระสวด และทำพิธีบวชป่าด้วยการโพกผ้าสามสีรอบต้นไม้ใหญ่

กิจกรรมทั้งหมดดูเหมือนพิธีทำบุญธรรมดา แต่สำหรับคนในพื้นที่ นี่คือวิธีดูแล “ตู้กับข้าวของชุมชน” ป่ามอตาจ่อยเป็นแหล่งอาหาร สมุนไพร และยังเป็นต้นน้ำของห้วยแม่ดีที่ไหลลงสู่ผืนป่าห้วยขาแข้ง หากป่าถูกไฟเผาหรือถูกทำลาย ชีวิตของผู้คนก็จะได้รับผลกระทบไปด้วยเช่นกัน

ขณะเดียวกันพิธีทำบุญยังเป็นเวทีให้คนในชุมชนมาพบปะ พูดคุย และหารือเรื่องการดูแลป่าของพวกเขาเอง หลังเสร็จพิธีในคืนแรก หลายคนยังนั่งคุยกันต่อถึงดึกดื่น แลกเปลี่ยนวิธีจัดการไฟป่า การใช้ประโยชน์จากทรัพยากร และแนวทางรักษาป่าให้ลูกหลานในอนาคต

เรื่องราวการทำบุญที่มอตาจ่อยแสดงให้เห็นว่า การอนุรักษ์ป่าอาจไม่ได้เริ่มจากนโยบายใหญ่โตเสมอไป แต่อาจเริ่มจากการรวมตัวเล็กๆ ของคนในชุมชน ที่มาทำบุญใต้ร่มไม้ใหญ่ แล้วตัดสินใจร่วมกันว่าจะดูแลผืนป่าที่หล่อเลี้ยงชีวิตของพวกเขาอย่างไร

และตราบใดที่บุญป่ายังเกิดขึ้นทุกปี ‘ป่ามอตาจ่อย’ ก็ยังคงมีผู้คนเฝ้าดูแลอยู่เสมอ

ชวนอ่าน บุญป่ามอตาจ่อย งานอนุรักษ์ที่บริหารจัดการร่วมกับพิธีกรรมท้องถิ่น

เรื่อง/ภาพ โดย นิรามัย คิดดี

กิจกรรมทำบุญบวชป่าชุมชนมอตาจ่อย มูลนิธิสืบนาคะเสถียร สนับสนุนงบประมาณในการจัดกิจกรรม โดยใช้งบประมาณจากโครงการธรรมชาติปลอดภัย