สัตว์ป่าแห่งผืนป่ามรดกโลก และการอนุรักษ์ที่ยั่งยืน
ผืนป่าห้วยขาแข้ง นอกจากจะกลายเป็นบ้านของควายป่าฝูงสุดท้าย ที่นี่ยังเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์กินพืชขนาดใหญ่ที่สุดอย่างช้างป่า และเป็นแหล่งพันธุกรรมของเสือโคร่งอินโดจีน ซึ่งเป็นสัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ชนิดหนึ่งของโลก
ระบบนิเวศที่สมบูรณ์ คือระบบนิเวศที่มีความสัมพันธ์ของห่วงโซ่อาหาร ทั้งสัตว์ผู้ล่า สัตว์กินเนื้อ สัตว์กินพืช จนกระทั่งถึงผู้ย่อยสลายข้างล่าง สัตว์ป่าเป็นฟังก์ชัน หรือเป็นบทบาทสำคัญทำให้ระบบนิเวศมันสมบูรณ์
วันนี้เราลองดูว่า เราไปในหลายๆ ป่า ที่ไม่มีสัตว์ผู้ล่าแล้ว มันเกิดปัญหาสัตว์ป่าบางอย่างมัน overpopulation หลายคนบอกว่าพื้นที่ทำไมช้างเยอะ ทำไมช้างออกมาทำร้ายคน สังเกตได้เลยพื้นที่เหล่านี้ไม่มีสัตว์ผู้ล่า ช้างเพิ่มปริมาณได้โดยที่ไม่ถูกควบคุมเลย มันเป็นปัญหาระบบนิเวศเกิดขึ้นทันที
เรื่องของสัตว์ป่าที่มันไม่ได้อยู่เป็นระบบ หรือสัตว์ป่าที่มันเกิดเรื่องของความบิดเบี้ยวของระบบภายใน หลายๆ ป่าคุณลองไปดู คุณจะเห็นแต่ต้นไม้ ไม่เห็นสัตว์ป่า เพราะความสมบูรณ์มันคนละเรื่องเลย กับที่ระบบนิเวศพูดถึง
เพราะฉะนั้นประโยชน์แรกของสัตว์ป่าก็คือเรื่องของความสมบูรณ์ ความสมดุลของระบบนิเวศ ที่เราเห็นความสำคัญมาก แต่เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ไกลตัว ไกลตา
สมโภชน์ มณีรัตน์ อดีตหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง
บริเวณที่มีนกเงือกจะเห็นว่ามันมีต้นกล้าไม้ขึ้นเยอะ
คุณลองคิดดูว่านกเงือกตัวหนึ่ง สมมติว่าพาเมล็ดไปแค่วันละเมล็ด หนึ่งตัวมันต้องกินทุกวันใช่มั้ย 365 วันไม่ขาดเลย ที่นี้นกเงือกเนี่ยมันไม่ได้กินแค่วันละเมล็ด แล้วปีนึงได้เท่าไหร่ แล้วถ้าเรามีนกเงือก 100 ตัว 100 ตัว เอาเป็นว่า ต้นกล้าที่ขึ้นมาเนี่ย ให้รอดสัก 5% ก็ได้เป็นพันแล้ว
แล้วอีกอย่างนึงเขาช่วยควบคุมประชากรของสัตว์เล็กๆ พวกแมลง พวกงูเงี้ยวเอามาป้อนลูก คือเขามาแทนที่พวกเหยี่ยว เพราะในป่าเราจะไม่ค่อยเห็นเหยี่ยวที่เป็นผู้ล่า แต่นกเงือกนี่เป็นผู้ล่าด้วย
เพราะฉะนั้นถ้าหากว่าในประเทศไทยเรามีนกเงือก ป่าเราจะดีแค่ไหน การที่เราอนุรักษ์นกเงือก นั่นก็คือเราช่วยสร้างป่าด้วย
ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.พิไล พูลสวัสดิ์ นักวิทยาศาสตร์ และกรรมการมูลนิธิศึกษาวิจัยนกเงือก
ขอขอบคุณ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ที่ปรึกษาสารคดี ศศิน เฉลิมลาภ อนรรฆ พัฒนวิบูลย์ พรกมล จรบุรมย์ บทสารคดี ศศิธร วงศาริยะ ถ่ายภาพ วรกร พัวพัน บริษัท เพียวด็อค ครีเอทีฟ จำกัด บริษัทอาชิ แคลน จำกัด อรยุพา สังขะมาน สุวิทย์ กิจณิชาดา ศุภกิต พรหมมี สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ตัดต่อ กราฟฟิก ฐิติพงษ์ สุขสมบูรณ์เลิศ ควบคุมการผลิต เอกวิทย์ เตระดิษฐ์ วรกร พัวพัน
