เรื่องราวความเป็นมากว่าจะเป็นมรดกโลก
จากการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของหน่วยงานภาครัฐจากทั้งในประเทศและต่างประเทศ ตลอดช่วงระยะเวลากว่า 20 ปีที่ผ่านมา มีรายงานวิชาการตีพิมพ์มากกว่า 200 ฉบับ พบว่า เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้งนั้นเป็นศูนย์รวมความหลากหลายของพันธุ์สัตว์ป่าหายาก และสัตว์ป่าที่ใกล้จะสูญพันธุ์
ในป่าทุ่งใหญ่ห้วยขาแข้งมันเป็นสถานที่ที่เหมาะสม มีผู้ล่า มีผู้ถูกล่า มีผู้กระจายพันธุ์พืช มันเป็นป่าผืนเดียวในโลกนี้ที่สัตว์ป่ามันยังสามารถอยู่ได้อย่างโดยไม่ค่อยมีปัญหา
เพราะว่าอย่างที่เรารู้กันว่าป่าในโลกนี้มันถูกตัดแบ่งซอยออกเป็นส่วนๆ ซึ่งสัตว์ป่ามันโดนแยก มีปัญหาเยอะแยะ
เมื่อเราเข้าไปราเจอสัตว์ทุกชนิดที่เราอยากจะพบ แล้วโดยสภาพพื้นที่ที่มีความหลากหลายมาก อย่างทางห้วยขาแข้งซึ่งสภาพภูมิประเทศก็เป็นแบบหนึ่ง เป็นป่าผลัดใบ ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ขณะที่ในทางทุ่งใหญ่ฯ มีป่าดิบ แต่ว่าความอุดมสมบูรณ์ของสัตว์ป่า มันก็แยกกระจายกันไป แล้วมันก็สามารถเดินเชื่อมต่อกันได้
ปริญญากร วรวรรณ นักเขียน/ช่างภาพสัตว์ป่า
ถ้าเอ่ยชื่อหมอบุญส่ง ก็ต้องเอ่ยชื่อคุณหลวงสมานวนกิจด้วยเพราะท่านเป็นตัวตั้งตัวตีคนหนึ่ง รวบรวมเขียนคำร้องเสนอต่อจอมพลสฤษดิ์ คณะปฏิวัติ ให้ออกพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า ซึ่งในปี 2503 ก็ได้มีพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าเกิดขึ้น พอปี 2504 ก็เกิดพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติเกิดขึ้น และก็ใช้มาจนทุกวันนี้
พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า เขียนอยู่มาตราหนึ่ง บอกว่าถ้ารัฐบาลเห็นว่าพื้นที่ใดที่มีความเหมาะสมที่จะรักษาไว้ให้เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า ก็ให้ประกาศกฤษฎีกาออกไป กำหนดให้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ได้บังคับไว้ว่า ห้ามมิให้ทำอะไร แม้แต่เข้าไปก็ไม่ได้
ผ่อง เล่งอี้ อดีตอธิบดีกรมป่าไม้ ผู้ผลักดันการประกาศเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร-ห้วยขาแข้ง
ตั้งแต่ปี 2534 จนถึงปัจจุบัน สิ่งที่เห็นชัดในการเปลี่ยนแปลงก็คือ การเพิ่มขึ้นของประชากรสัตว์ป่า
30 ปีที่ผ่านมา ทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง มีการปรับมาเป็นระบบ จากเดิมที่แย่ๆ เรามาแก้ไขปัญหา เริ่มพัฒนาระบบมาตรฐานของงานป้องกันกับระบบบริหารที่ดีขึ้น มันเกิดการพัฒนามีภาคี เรามีพาร์ทเนอร์ที่มาช่วยกันทำงาน
วันนี้เห็นผลนี่ค่อนข้างจะชัดจากข้อมูล จากงานวิจัย เมื่อก่อนนี้เราบอกข้อมูลจากการพูดจา เดี๋ยวนี้มันอิงด้วยวิทยาศาสตร์ วันนี้ประชากรสัตว์ป่ามีมากขึ้น มีความหนาแน่นมากขึ้น แล้วก็มีการกระจายมากขึ้น
สมโภชน์ มณีรัตน์ อดีตหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก/ห้วยขาแข้ง
ขอขอบคุณ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ผ่อง เล่งอี้ ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ สมโภชน์ มณีรัตน์ ที่ปรึกษาสารคดี ศศิน เฉลิมลาภ อนรรฆ พัฒนวิบูลย์ พรกมล จรบุรมย์ บทสารคดี ศศิธร วงศาริยะ ถ่ายภาพ วรกร พัวพัน บริษัท เพียวด็อค ครีเอทีฟ จำกัด บริษัทอาชิ แคลน จำกัด ณรงค์ สุวรรณรงค์ อรยุพา สังขะมาน สุวิทย์ กิจณิชาดา ศุภกิต พรหมมี สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ตัดต่อ กราฟฟิก ฐิติพงษ์ สุขสมบูรณ์เลิศ ควบคุมการผลิต เอกวิทย์ เตระดิษฐ์ วรกร พัวพัน
