ผ่านมา 5 วันแล้วสำหรับงาน “20 Years 20 Days สืบ นาคะเสถียร” สัปดาห์นี้ www.seub.or.th ขอเก็บบรรยากาศของงานที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร มาฝากกันค่ะ

งาน “20 Years 20 Days สืบ นาคะเสถียร” ที่มูลนิธิสืบนาคะเสถียรจัดขึ้น ได้รับความสนใจเป็นอย่างดี ทั้งในส่วนของนิทรรศการภาพถ่ายในผืนป่าตะวันตก และในส่วนของกิจกรรมภายในห้องประชุมไม่ว่าจะเป็นการเสวนา หรือดนตรี โดยในวันแรก (1 กันยายน 2553) เวลา 17.00 น. ฯพณฯ อานันท์ ปันยารชุน เป็นประธานเปิดนิทรรศการภาพถ่ายในผืนป่าตะวันตกและเปิดงาน “20 Years 20 Days สืบ นาคะเสถียร”

คนกับธรรมชาติ ต้องอยู่ร่วมจึงอยู่รอด

ปาฐกถาเนื่องในวาระครบรอบ20ปีการจากไปของสืบ นาคะเสถียร โดย ดร.เสกสรรค์ ประเสริฐกุล จัดโดยมูลนิธิสืบนาคะเสถียร วันที่ 1 กันยายน 2553 ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

ท่านอดีตนายกรัฐมนตรีอานันท์ ปันยารชุน ท่านประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียรและท่านผู้มีเกียรติทั้งหลาย

วันนี้เรามาพบกันเพื่อแสดงความคารวะต่อมิตรผู้ยิ่งใหญ่คนหนึ่ง ซึ่งจากไปเมื่อ20ปีก่อน ท่านเป็นบุคคลสำคัญที่อุทิศชีวิตให้กับการพิทักษ์สัตว์ป่าและผืนป่าในประเทศไทย ตลอดจนเป็นผู้จุดประกายที่เรืองโรจน์โชติช่วงที่สุดให้กับขบวนอนุรักษ์ธรรมชาติในประเทศของเรา

ปัจจุบันชื่อของท่านยังคงสถิตสถาพรอยู่ในนามของมูลนิธิสืบนาคะเสถียร       

“ผมว่าประเทศไทยถ้าสามารถเก็บป่าธรรมชาติเอาไว้ได้ประมาณร้อยละ 20 แล้วเราใช้อย่างถูกต้อง หมายถึง เก็บเอาไว้เพื่อให้มันอำนวยประโยชน์ในแง่ของการควบคุมสภาวะแวดล้อมอะไรต่างๆ เป็นแหล่งผลิตของธาตุอาหารหรือความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่ลุ่มน้ำตอนล่าง ถ้าเราใช้ป่าทั้งหมดที่เป็นแหล่งกำเนิดความอุดมสมบูรณ์ไปแล้ว เราจะไปหาความอุดมสมบูรณ์ได้ที่ไหน” ส่วนหนึ่งของคำสัมภาษณ์ของสืบ นาคะเสถียร ให้กับนิตยสารสารคดี ก่อนที่จะยิงตัวตายเพียงไม่นาน แสดงเจตนาของสืบอย่างชัดเจนว่าเขาต้องการให้เราเก็บพื้นที่ป่าที่อุดมสมบูรณ์ ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารต่างๆ ของประเทศเอาไว้ให้ได้ร้อยละ 20 ของพื้นที่ประเทศ แม้ในปัจจุบันจะมีข้อมูลว่าประเทศไทยมีพื้นที่ป่าปกคลุมอยู่ประมาณร้อยละ 30 ของพื้นที่ประเทศ แต่หากพิจารณาพื้นที่ป่าอนุรักษ์ เช่น อุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า หรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่าทั้งที่ประกาศแล้วและเตรียมประกาศทั้งหมดมีพื้นที่ประมาณร้อยละ 18 เพียงเท่านั้น

ภายใต้โครงการจัดการพื้นที่คุ้มครองอย่างมีส่วนร่วม ในผืนป่าตะวันตก จังหวัดที่มีพื้นที่อนุรักษ์มากเป็นอันดับหนึ่งคือ จังหวัดกาญจนบุรี  แบ่งเป็น 2 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า คือ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ ส่วนอุทยานแห่งชาติประกอบด้วย อุทยานแห่งชาติไทรโยค อุทยานแห่งชาติเอราวัณ  อุทยานแห่งชาติเขื่อนเขาแหลม และอุทยานแห่งชาติเขื่อนศรีนครินทร์  

ดังนั้น พื้นที่ทำงานส่วนใหญ่ในจังหวัดกาญจนบุรี จึงเป็นชุมชนที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์

อุดม กลับสว่าง เจ้าหน้าที่ภาคสนามมูลนิธิสืบนาคะเสถียร ประจำจังหวัดกาญจนบุรี กล่าวว่า พื้นที่ทำงานในจังหวัดกาญจนบุรี ส่วนใหญ่เป็นชุมชนที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์  มีเป็นบางส่วนที่เป็นชุมชนที่เป็นพื้นที่กันออกจากการประกาศเป็นพื้นที่อนุรักษ์  ซึ่งแผนการทำงานในปีนี้ จะเน้นไปที่ตัวแบบการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครอง ในทุกพื้นที่

นี่คือเรื่องจริงของโลกที่หมกมุ่นกับสิ่งของ มันคือเรื่องของระบบที่กำลังวิกฤต เรากำลังทำลายโลก เรากำลังทำลายกันเอง และเราก็ไม่ได้มีความสุขเลยด้วยซ้ำ แต่ข่าวดีก็คือ เมื่อเราเริ่มเข้าใจระบบนี้ เราก็มองเห็นพื้นที่มากมายที่จะยื่นมือเข้ามาเพื่อแปลงปัญหาเหล่านี้ให้เป็นทางออก

ข้อความข้างต้นเป็นบทเปิดของสารคดีการ์ตูน ตอนหนึ่งจากหลายๆ ตอนของ The Story of Stuff ที่สร้างขึ้นโดย แอนนี่ เลนนาร์ด (Annie Leonard) นักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อมชาวอเมริกัน

ก่อนหน้านี้ไม่นานเธอปรากฏตัวที่ประเทศไทย พร้อมทั้งบอกเล่าเรื่องราวปัญหาของการใช้สิ่งของในชีวิตประจำวันที่เธอพบเจอในบ้านเกิดให้เราฟัง

เขาไผ่รวก หรือเขารวก เป็นชื่อที่ชาวบ้านบึงเจริญ และหมู่บ้านอื่นๆ ในตำบลระบำ อำเภอลานสักจังหวัด อุทัยธานี ใช้เรียกพื้นที่ที่มีไผ่รวกขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก เขารวกอยู่เป็นป่าที่อยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง และอยู่ติดกับบ้านบึงเจริญ และป่าชุมชนบ้านบึงเจริญ ด้วยความที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์ ทำให้เขารวกมีความอุดมสมบูรณ์สูง ชาวบ้านในบริเวณใกล้เคียงมักลักลอบเข้าไปหาหน่อไผ่ ทั้งเพื่อยังชีพและนำไปขายสร้างรายได้

หนึ่งในหลายภัยคุกคามในผืนป่าตะวันตก ป่าใหญ่ผืนสุดท้ายของประเทศไทย คือ การรุกคืบของพืชเชิงเดี่ยว และการใช้ปุ๋ยเคมี ยาปราบศัตรูพืชและยาฆ่าแมลงเป็นจำนวนมหาศาลในการผลิตพืชเชิงเดี่ยวในแต่ละปี ซึ่งภัยคุกคามนี้ได้ต่อเนื่องเป็นลูกโซ่ จากการใช้ปุ๋ยเคมีทำให้เกิดปัญหาดินเสื่อมสภาพ ผลผลิตลดลง หนี้สินเพิ่มขึ้น ทำให้เกษตรกรต้องรุกพื้นที่ป่าเพื่อเพิ่มพื้นที่การเกษตร

ด้วยปัญหาดังกล่าว โครงการจัดการพื้นที่คุ้มครองอย่างมีส่วนร่วม ในผืนป่าตะวันตก มูลนิธิสืบนาคะเสถียรจึงใช้แนวคิด “วิถีชีวิตที่เป็นมิตรกับผืนป่า”

โดยความร่วมมือระหว่างมูลนิธิสืบนาคะเสถียรและมูลนิธิโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร์ ดำเนินโครงการ สมุนไพรอินทรืย์ในผืนป่าตะวันตก ซึ่งโครงการนี้ ได้เริ่มขึ้นตั้งแต่เมื่อประมาณต้นปีที่ผ่านมา ในวันนี้ผ่านมาได้ครึ่งปี ความคืบหน้าของโครงการไปถึงไหน สามารถสร้างความมั่นใจให้ชาวบ้นได้หรือไม่

เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม ที่โรงแรม ที่โรงแรมไดมอนด์พลาซ่า อ.เมือง จ.สุราษฎร์ธานีเวทีประชุมสัมมนาเพื่อรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแผนแม่บทรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ พ.ศ.2553-2562 จัดโดยสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ส.ผ.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

งานสัมมนาในครั้งนี้จัดขึ้นเพื่อชี้แจงข้อมูลการดำเนินการด้านวิชาการ งานวิจัยและพัฒนา ข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รวมทั้งท่าทีและจุดยืนของประเทศไทย ต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแผนแม่บทดังกล่าวจากทุกภาคส่วนทั้ง หน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน  สถาบันการศึกษา องค์กรพัฒนาเอกชน และสื่อมวลชนในพื้นที่ภาคใต้

หลังสิ้นเสียงปืนในเช้าวันที่ 1 กันยายน 2533 เป็นเวลา 20 ปี ที่มูลนิธิสืบนาคะเสถียรทำงานเพื่อสานต่อเจตนารมณ์ของสืบ นาคะเสถียร ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ป่าไม้ และสัตว์ป่า

ปีนี้ครบรอบปีที่ 20 มูลนิธิสืบนาคะเสถียรจัดกิจกรรม “20 ปี 20 วัน สืบ นาคะเสถียร” ขึ้นเพื่อเป็นการเผยแพร่แนวคิดและการทำงานของมูลนิธิตามเจตนารมณ์ของสืบ นาคะเสถียร โดยงานจะมีขึ้นตั้งแต่วันที่  31 สิงหาคม – 19 กันยายน 2553 เวลา 10.00 น. – 20.00 น. ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร เขตปทุมวัน  ซึ่งตลอดงานทั้ง 20 วันจะมีนิทรรศการภาพถ่ายในผืนป่าตะวันตก บริเวณโถงนิทรรศการชั้น 1 นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมดีๆ เพื่อสืบสานงานอนุรักษ์ภายในห้องประชุมเอนกประสงค์ชั้น 1  ดังนี้

ตามที่ทีมข่าวช่อง 3 ซึ่งประกอบด้วยผู้สื่อข่าว ช่างภาพ และผู้ช่วยช่างภาพ ได้ลงพื้นที่  อ.แม่เปิน  จังหวัดนครสวรรค์  เพื่อนำเสนอข่าวเรื่องโครงการจัดการพื้นที่คุ้มครองอย่างมีส่วนร่วม ในผืนป่าตะวันตก โดยมูลนิธิสืบนาคะเสถียร  ในวาระ 20 ปี สืบ นาคะเสถียร  และได้ประสบอุบัติเหตุ ถูกน้ำป่าพัดในขณะที่จะข้ามถนนสายบ้านค ลองห้วยหวาย ม.21 และพอดีกับช่วงเวลานั้นน้ำป่าพัดเข้ามาพอดี ทำให้รถข่าวของทีมข่าวช่อง 3 ถูกน้ำพัดไปติดกับกอต้นกล้วย ตามรายงานข่าวที่มีการนำเสนอผ่านทางไทยทีวีสีช่อง 3 ไปแล้ว